Cantemos panxoliñas, que é o noso-(Xosé Paz Fernández)

Xosé Paz Fdez. (Drtor. Coral Polif. Eumesa)

Entre as coplas e cantigas que se compuxeron adrede para as distintas datas do ano, as máis ledas, feiticeiras e xoguetonas, son as que configuran as chamadas panxoliñas, que forman parte dos cantos do nadal. Elas son as máis entrañables polo seu recollemento familiar e tamén pola súa estructura musical e sinxela, e pola poesía dedicada ó Neno que vai nacer. O número de cantigas dedicadas á temática nadaleira é moi abondoso, e moi ben poidera clasificarse en distintos grupos: cantos de berce, villancicos, nadaliñas, panxoliñas, pastorelas, cantos de nadal, etc.

Nalgunhas partes da nosa terra, non moitas, aínda se conserva o de cantar polas rúas e outros lugares, para
ofrecer ás xentes as mostras dos bós desexos e felicitacións cheas de amor que pretenden ir reflectidos en
cantigas sobor de todo para o neno nado en Belén.Os cantos do nadal eran feitos na nosa terra e na nosa fala,
chegando a ser moi populares. Os outros cantos de hoxe en día xa son mostras de panxoliñas, as máis escasas,
villancicos doutras rexións e cantos de fóra, países nos que predominan os anglo-saxons. Tamén se oen agora,
traducción destas obras ao galego. E por certo xa son moitas as que entran a formar parte das interpretación
nestas datas.

Quizais as xentes de agora valoren máis as cousas que nos chegan de fora e ás da casa non lles dean tanta
importancia. Musicalmente tamén se pode falar de calidade; son moitos os grandes compositores, alleos a Galiza,
que teñen feito obras en especial para o ciclo de Nadal e o nome deles xa axuda ó seu espallamento. A radio e a
TV… siguen un camino marcado polas finanzas ás veces e imponen unhas liñas melódicas baseadas nun
machaqueo a cotío do mesmo son.

Pero a verdade é que todo o alleo a Galicia non está empapado de espírito galego, tan noso, que tanto agroma
nas panxoliñas galegas. Noutrora, calquer paisán cun pouco de idea, ten feito algunhas letras. E estas saíndolle
dende o máis fondo da alma ían tomando forma no pobo, que lles facía os seus propios arranxos axeitándoas á
súa comenencia, para espallalas mellor. Un xeito de cantar as panxoliñas, daquela, era poñéndose os cantores ou
cantoras, uns enfronte doutros facendo un circo e agarrándose polos hombreiros os uns ós outros. Media ducia
de componentes xa facía o grupo dos cantores.

Dentro do monllo de villancicos e panxoliñas que soa pola bisbarra eumesa, diremos que moitas delas son de
autores locais que contribuiron co seu saber e inspiración a medrar a riqueza poético musical destas datas. Pero o
canto das panxoliñas e outros parecidos, coñecidos como dos aguinaldeiros pedindo “algo” case que está
borrado da maior parte dos lugares da nosa terra, e xa son poucas as vilas e cidades nas que sigue a manterse
esta tradición de aledar ás xentes.

En Pontedeume, poidera ser que exista unha pequena recuperación tradicional despóis do 1970 cos aguinaldos
organizados polo Teleclube da Xuventude. Dende o valeiro do 1955 en diante, houbo recuperación e empuxe
nalgúns anos e logo de novo outro esquecemento ata a década seguinte, do 1972, no que un grupo de xente
notando a falla dos aguinaldos e copiando o que pasaba nos Promenade Concerts dende 1895, nalgún lugar de
Inglaterra, déu en facer algo parecido: cantar na rúa nun punto fixo, e contando coa achega das xentes oíntes, e
espontáneos espectadores, para facelo en conxunto. A estas dábanselle papeis coas letras: populares ou novas,
para ler e cantar, que co paso dos anos se fose facendo tradicionais.

Poucas son as músicas-cantos que se oirán, (6-7) entre elas as eumesas, pero varían segundo as súas temáticas:
panxoliñas, vilancicos, cantos de nadal, e tamén villancicos alleos a Galiza, e velaiquí que é onde os autores locais,
e galegos teñen o momento de transmitir as suas composición verquidas pero agochadas nas súas mentes ou
lares.

Aledar ás xentes nestos días, ó tempo de transmitir a musa poético-musical, é polo que queremos un ano máis
continuar esta tradición de moitísimo tempo na vila. A riqueza popular querémola espallar así ó noso xeito, polo
que na tarde noite do día 24, NOITEBOA, nos baixos do Concello de Pontedeume, ás 20 horas, estaremos a espallar estos sons do nadal, mesturando as nosas voces coas que se sintan empáticas desta esta actividade popular, e para elo daremos unhas folliñas cos cantos, no intre do comezo deste curto acto cultural, para que “NAMENTRES O POBO CANTE, GALIZA SERÁ INMORRENTE”.